Zum Inhalt

Glossar

Subsidiarität

Fachbegriff

Ein Grundsatz, nach dem Einzelne, Familien oder Gemeinden möglichst viel selbst bestimmen und verantworten. Höhere staatliche Ebenen sollen nur eingreifen, wenn die kleinere Einheit eine Aufgabe nicht allein lösen kann.

Nach Wikipedia · mehr dazu (öffnet ein neues Fenster)

KI Kurzfassung mit KI aus der verlinkten Quelle erstellt, kann Fehler enthalten. ·

In den Programmen

733 Forderungen aus 293 Programmen, in der Forderung oder im Wortlaut. Zum Aufklappen je Programm.

Bund

2025

CDU CSU SPD · Koalitionsvertrag 2
AfD 6
CDU und CSU 5
CSU 2
FDP 2
FW 1
SPD 1

2021

SPD Grüne FDP · Koalitionsvertrag 4
CDU und CSU 6
SPD 2
FW 1
Grüne 1
Linke 1
SSW 1

2018

CDU CSU SPD · Koalitionsvertrag 10

2017

Grüne 5
AfD 1
FDP 1
FW 1
Linke 1

2013

FDP 6
FW 5
Grüne 2
SPD 2

2009

CDU und CSU 4
FDP 1

2005

CDU und CSU 4
FDP 3
SPD 2

2002

CDU und CSU 6
SPD 5
FDP 3
Grüne 1

1998

FDP 2

1994

FDP 9
CDU und CSU 2
Grüne 1

1990

FDP 2

Länder

Nordrhein-Westfalen

2027
Grüne NW 1
2022
CDU NW Grüne NW · Koalitionsvertrag 2
CDU NW 3
SPD NW 3
Linke NW 2
2017
CDU NW FDP NW · Koalitionsvertrag 2
CDU NW 2
Grüne NW 2
AfD NW 1
SPD NW 1
2012
SPD NW Grüne NW · Koalitionsvertrag 2
2010
CDU NW 2
FDP NW 2
SPD NW 1
2005
CDU NW 2
FDP NW 1
1995
CDU NW 1
SPD NW 1

Bayern

2023
CSU BY FW BY · Koalitionsvertrag 1
FDP BY 2
AfD BY 1
2018
CSU BY FW BY · Koalitionsvertrag 1
AfD BY 1
FDP BY 1
2013
SPD BY 10
FDP BY 4
FW BY 2
Linke BY 1
2008
CSU BY 3
FDP BY 1
2003
FDP BY 3
CSU BY 1
FW BY 1
SPD BY 1
1998
FDP BY 4
CSU BY 1
FW BY 1
1994
SPD BY 1
1990
CSU BY 1

Baden-Württemberg

2026
Grüne BW CDU BW · Koalitionsvertrag 2
AfD BW 1
BSW BW 1
CDU BW 1
2021
Grüne BW CDU BW · Koalitionsvertrag 2
AfD BW 4
2016
Grüne BW CDU BW · Koalitionsvertrag 9
Grüne BW 1
2011
FDP BW 5
CDU BW 2
2006
FDP BW 4
CDU BW 1
Grüne BW 1
SPD BW 1
2001
FDP BW 7
CDU BW 1
1996
CDU BW 4
1992
CDU BW 2
FDP BW 2
SPD BW 2

Niedersachsen

2022
FW NI 8
AfD NI 3
2017
CDU NI 10
AfD NI 1
2013
CDU NI 2
FDP NI 2
FW NI 2
SPD NI 2
2008
CDU NI 3
FDP NI 3
SPD NI 1
2003
FDP NI 2
SPD NI 1
1998
CDU NI 1
SPD NI 1
1994
CDU NI 7

Hessen

2023
CDU HE SPD HE · Koalitionsvertrag 3
CDU HE 5
FDP HE 2
FW HE 1
2018
CDU HE Grüne HE · Koalitionsvertrag 4
FDP HE 1
FW HE 1
2013
FDP HE 6
AfD HE 2
2009
FDP HE 6
2008
FDP HE 5
FW HE 2
SPD HE 1
2003
CDU HE 3
SPD HE 2
FDP HE 1
1999
CDU HE 4
FDP HE 4
1995
CDU HE 5
FDP HE 4

Rheinland-Pfalz

2026
CDU RP 1
FDP RP 1
FW RP 1
2021
SPD RP Grüne RP FDP RP · Koalitionsvertrag 3
AfD RP 3
Grüne RP 2
CDU RP 1
FDP RP 1
2016
SPD RP FDP RP Grüne RP · Koalitionsvertrag 2
CDU RP 4
FDP RP 3
AfD RP 1
2011
FDP RP 5
CDU RP 2
2006
FDP RP 7
CDU RP 2
Grüne RP 1
SPD RP 1
2001
FDP RP 8
CDU RP 2
SPD RP 2
1996
FDP RP 3
CDU RP 1
1991
CDU RP 1

Sachsen

2024
CDU SN SPD SN · Koalitionsvertrag 2
CDU SN 6
AfD SN 2
FDP SN 2
Grüne SN 1
2019
CDU SN Grüne SN SPD SN · Koalitionsvertrag 2
CDU SN 3
AfD SN 2
FW SN 2
2014
CDU SN SPD SN · Koalitionsvertrag 2
FDP SN 4
FW SN 2
AfD SN 1
CDU SN 1
SPD SN 1
2009
FDP SN 1
2004
FDP SN 4
CDU SN 1
1999
CDU SN 6
Grüne SN 2
1994
CDU SN 3

Berlin

2023
CDU BE SPD BE · Koalitionsvertrag 1
FDP BE 1
2021
SPD BE Grüne BE Linke BE · Koalitionsvertrag 1
FDP BE 1
2016
SPD BE Linke BE Grüne BE · Koalitionsvertrag 1
FDP BE 1
2011
CDU BE 1
2006
CDU BE 3
FDP BE 3
2001
FDP BE 1

Schleswig-Holstein

2027
Grüne SH 1
2022
CDU SH Grüne SH · Koalitionsvertrag 1
CDU SH 4
FDP SH 2
AfD SH 1
Linke SH 1
SPD SH 1
2017
CDU SH Grüne SH FDP SH · Koalitionsvertrag 2
AfD SH 2
FDP SH 1
Linke SH 1
2012
FDP SH 1
2009
FDP SH 2
2005
FDP SH 4
CDU SH 3
2000
CDU SH 2
1996
CDU SH 1
SPD SH 1

Brandenburg

2019
CDU BB 4
AfD BB 1
2014
AfD BB 2
FDP BB 1
2009
FDP BB 1
2004
FDP BB 2
1999
CDU BB 2
FDP BB 1
1994
CDU BB 2
SPD BB 1

Sachsen-Anhalt

2026
FW ST 4
CDU ST 3
AfD ST 1
2021
CDU ST SPD ST FDP ST · Koalitionsvertrag 6
AfD ST 2
FW ST 1
2016
CDU ST SPD ST Grüne ST · Koalitionsvertrag 2
AfD ST 2
FDP ST 1
FW ST 1
2011
CDU ST SPD ST · Koalitionsvertrag 1
CDU ST 1
FDP ST 1
FW ST 1
2006
CDU ST 2
FDP ST 1
2002
CDU ST 3
FDP ST 1
1998
CDU ST 4
1994
SPD ST 2

Thüringen

2024
FDP TH 3
CDU TH 2
SPD TH 1
2020
Linke TH SPD TH Grüne TH · Koalitionsvertrag 6
2019
AfD TH 1
CDU TH 1
FW TH 1
Linke TH 1
2014
Linke TH SPD TH Grüne TH · Koalitionsvertrag 2
FDP TH 2
AfD TH 1
2009
FDP TH 5
1999
CDU TH 4
1994
FDP TH 2
SPD TH 1
1990
SPD TH 1

Hamburg

2025
CDU HH 3
AfD HH 1
Grüne HH 1
2020
SPD HH Grüne HH · Koalitionsvertrag 1
AfD HH 1
CDU HH 1
2015
FDP HH 2
Grüne HH 2
2011
Grüne HH 1
2008
FDP HH 2
2004
FDP HH 1
1997
FDP HH 1

Mecklenburg-Vorpommern

2026
FDP MV 2
CDU MV 1
2021
FDP MV 2
AfD MV 1
2016
SPD MV CDU MV · Koalitionsvertrag 1
FDP MV 2
CDU MV 1
Grüne MV 1
2011
FDP MV 1
2006
FDP MV 1
1994
CDU MV 1
FDP MV 1

Saarland

2022
AfD SL 4
CDU SL 2
2017
AfD SL 1
2012
CDU SL SPD SL · Koalitionsvertrag 1
SPD SL 3
Grüne SL 1
2009
FDP SL 1
2004
CDU SL 2

Bremen

2019
AfD HB 1
2015
AfD HB 1
CDU HB 1
2011
CDU HB 1
2007
BIW HB 2
CDU HB 2
2003
FDP HB 3
SPD HB 2
1995
CDU HB 2

Länder: Nach ihren Stimmen im Bundesrat, bei Gleichstand nach Bevölkerung. Bevölkerung: Statistisches Bundesamt, Stand 31.12.2025.

KI-Hinweis

Die Inhalte dieser Seite sind mit KI erstellt und können Ungenauigkeiten und Fehler enthalten. Maßgeblich ist der Wortlaut im Original. Stand der Daten: . Wie KI hier arbeitet · Zur Methode

Seite teilen

www.wasstehtdrin.de